News

In Memoriam: Jan Willem Stas (1949-2024)

Tue 11 Jun

Gedreven en eigenzinnig, IM Jan Willem Stas 1949-2024

door Wilma Knol

 

Vorige week maandag, op 10 juni, overleed Jan Willem Stas, aanvankelijk docent bij de docentenopleiding en later docent grafisch ontwerpen van 1998 tot zijn pensionering in 2014. Kort daarvoor had hij nog deelgenomen aan een voor (oud-)medewerkers georganiseerd museumbezoek aan het Chabot Museum. Hij was met hart en ziel docent en de academie zeer toegewijd.

In de academiebibliotheek bevinden zich twee boekjes die aan Jan Willem Stas zijn opgedragen. Het eerste boekje is een verzameling typografische variaties op een thema door de vele vrienden en collega’s ter gelegenheid van zijn 60e verjaardag bijeengebracht (1). Het tweede is een herinneringsboek (2) gemaakt door collega’s van onze eigen academie als afscheidscadeau bij zijn pensionering in 2014. De man die uit dat laatste boekje tevoorschijn komt via de huldeblijken van zijn collega’s blijkt een gedreven en eigenzinnig docent. Hij is gedurende zijn werkbare leven verbonden geweest aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten en de Willem de Kooning Academie. Daarnaast verzorgde hij de boekvormgeving van talloze boeken van gerenommeerde uitgeverijen. Hoewel gedreven en gepassioneerd was hij ook bescheiden. Hij stond bij veel projecten met zijn volledige inzet ten dienste van wat gedaan moest worden opdat iedereen in de verschillende projecten kon schitteren.

Tot 1998 was hij docent aan de lerenopleiding TeHaTex, waar Marlene Verbeek (alumna 1983 en oud-docent) Textiele Werkvormen studeerde (vóór haar studie aan de kunstacademie) en Jan Willem het vak Media gaf. Zij herinnert zich zijn toewijding, met name in de individuele begeleiding. Waar hij heel goed in was, was het organiseren van excursies en evenementen, zoals de modeshows, de feestjes en de etentjes. De opleiding Tehatex werd in 1998 bij de academie gevoegd en werd toen Docentenopleiding beeldende kunst en vormgeving, Jan Willem werd toen ook docent grafisch ontwerpen, Marlene was inmiddels docent bij de Modeopleiding. Op een gegeven moment zijn zij samen met studenten op excursie geweest naar de Biënnale van Venetië en bezochten toen ook Ravenna en de villa La Rotonda in Vicenza. Hij zorgde dan dat je op al die toplocaties terecht kon en 's avonds ook nog dat je in heel goede restaurants kon eten. Samen met Jan Willem heeft zij een keer een eindexamenproject begeleid, voor haar één van de leukste lessen van haar leven.
Wat JW bij uitstek in zijn onderwijspraktijk deed was het maken herinneringen. Met zijn studenten bezocht hij tentoonstellingen en symposia, bezocht met hen cafés en organiseerde hij gezamenlijke maaltijden. Hierdoor kon oude kennis vermengd worden met nieuwe interpretaties en besproken worden na afloop in café of bij een heerlijke maaltijd. Het gespreksonderwerp kon bij de cafébezoeken en maaltijden verspringen van wat kort daarvoor gezien was in een museum of gehoord in een symposium tot wat heel dichtbij ervaren was in het persoonlijke leven. Ik heb dat zelf ervaren bij het fantastische evenement Type, een studieproject voor 3e jaars studenten Grafisch Ontwerpen, dat hij in 1998 samen met Rick Vermeulen organiseerde voor de Rotterdamse academie. In zijn persoonlijk leven was er in die periode zwaar weer, maar ondanks het persoonlijke verdriet en de ontreddering daarover ging het evenement door en heeft hij zich meer dan 100 % ingezet om het project te doen slagen.

Jan Willem was voor Leon Kranenburg (alumnus 2004) meer dan een typografisch docent. Je leerde van hem het leven vieren door o.a. bepaalde gerechten te leren koken en ervan te genieten. In zijn ontwerplessen doceerde hij niet door letterlijke instructies te geven, maar door richting te geven. Dat kon zijn door je op een bepaalde kunstenaar of ontwerper te wijzen. Je ervaarde hierdoor ruimte om je eigen weg te gaan. Hij was niet alleen goed geïnformeerd op zijn eigen vakgebied, maar kon ook goed doorverwijzen binnen andere kunstdisciplines. Na het afstuderen bleef hij in veel van zijn studenten geïnteresseerd en hen volgen in hun ontwerppraktijk.

Op Loes Sikkes (alumna 2004) hebben de levenslessen van Jan Willem eveneens indruk gemaakt, deze gingen hand in hand met zijn ontwerplessen. Ook zijn organisatietalent en zijn streven naar perfectie bij het organiseren van evenementen, klein of groot maakten indruk. Waar hij altijd wel graag een nazit had om zelf ook met de gasten te kunnen samenzijn en te spreken.

Jan Middendorp schrijft in Letterprofs voor Jan Willem Stas (1, p. 7):
In een wereld waarin opleidingen in rap tempo gestandaardiseerd worden tot modulaire leerfabrieken alla bolognese vechten de verdedigers van een persoonlijke atelier-gerichte benadering een taaie strijd, en Jan Willem doet dat met geduld, koppigheid en gevoel voor humor.
Toch verloor ook hij zijn gevoel voor humor wanneer hij de aansturing als te dwingend in de verkeerde richting ervoer. Bart Siebelink dichtte voor hem bij zijn afscheid (2):
Zeg hem nooit
Wat hij moet doen
Dat wekt zijn wantrouw, voedt verzet
Tegen dwang van bovenaf
Ja, de letters van de Wet

Zo huldigt men de heilige regel
Geen mens ontglipt dit etiket
Dat je op je 65e afscheid neemt
Dat eist de letter van de Wet

Veel wetten gelden ongeschreven
Denk aan kleiding waarop wordt gelet
Liefst gaat hij in zwart door ’t leven
Een statement tegen de modewet?

Waar leeft Jan Willem wel voor dan?
Wat boeit hem aan de rol van ketter?
Niet de letter van de Wet

Maar de Wetten
Van de Letter

Driven and quirky, IM Jan Willem Stas 1949-2024

by Wilma Knol

Last Monday, on June 10, passed away Jan Willem Stas, initially a teacher in the teacher training program and later a graphic design teacher from 1998 until his retirement in 2014. Shortly before, he had participated in a museum visit organized for (former) staff members to the Chabot Museum. He was a teacher with heart and soul and very dedicated to the academy.

The academy library contains two booklets dedicated to Jan Willem Stas. The first booklet is a collection of typographic variations on a theme assembled by the many friends and colleagues on the occasion of his 60th birthday (1). The second is a commemorative book (2) created by colleagues from our own academy as a parting gift upon his retirement in 2014. The man who emerges from the latter book through the tributes of his colleagues appears to be a passionate and opinionated teacher. He was associated with the Royal Academy of Art and the Willem de Kooning Academy during his working life. He also handled the book design of numerous books of renowned publishers. Although driven and passionate, he was also modest. For many projects, he was at the service of what needed to be done with his full commitment so that everyone could shine in the various projects.

Until 1998, he was a teacher at the learning course TeHaTex, where Marlene Verbeek (1983 alumna and former teacher) studied Textile Work Forms (before her studies at the art academy) and Jan Willem taught the Media course. She remembers his dedication, especially in individual tutoring. What he was very good at was organizing excursions and events, such as the fashion shows, parties and dinners. The Tehatex course was added to the academy in 1998 and then became Teacher's Training in Visual Arts and Design, Jan Willem then also became a teacher of graphic design, Marlene in the meantime was a teacher in the Fashion course. At one point they went on an excursion together with students to the Venice Biennale and then also visited Ravenna and the villa La Rotonda in Vicenza. He then made sure you could go to all those top locations and in the evenings you could also eat in very good restaurants .Together with Jan Willem she once supervised a final exam project, for her one of the most enjoyable lessons of her life.

What JW did par excellence in his teaching practice was to make memories. With his students he visited exhibitions and symposia, visited cafes with them and organized joint meals. This allowed old knowledge to be mixed with new interpretations and discussed afterwards in café or over a delicious meal. At café visits and meals, the topic of conversation could jump from what had been seen shortly before in a museum or heard in a symposium to what had been experienced very closely in personal life. I experienced this myself at the fantastic event Type, a study project for 3rd year Graphic Design students, which he organized with Rick Vermeulen for the Rotterdam Academy in 1998. There was heavy weather in his personal life at that time, but despite the personal grief and upset about it, the event went on and he put more than 100% effort into making the project a success.

Jan Willem was more than a typography teacher for Leon Kranenburg (2004 alumnus). You learned to celebrate life from him by learning to cook and enjoy certain dishes, among other things. In his design classes, he taught not by giving literal instructions, but by giving direction. This could be by pointing you to a particular artist or designer. You experienced space to go your own way as a result. He was not only knowledgeable in his own field, but could also refer well within other art disciplines. After graduation, he remained interested in many of his students and followed them in their design practice.

Loes Sikkes (alumna 2004) was also impressed by Jan Willem's life lessons, which went hand in hand with his design lessons. His organizational skills and his pursuit of perfection in organizing events, small or large, also made an impression.  Where he always did like to have an after party to be able to socialize and talk with the guests himself.

Jan Middendorp writes in Letterprofs for Jan Willem Stas (1, p. 7)
In a world where training is rapidly being standardized into modular learning factories alla bolognese, the defenders of a personal studio-oriented approach fight a tough battle, and Jan Willem does so with patience, stubbornness and a sense of humor.
Yet he too lost his sense of humor when he perceived the direction as too coercive in the wrong direction. Bart Siebelink wrote poetry for him at his farewell (2):

Never tell him
What he must do
That arouses his distrust, feeds resistance
Against coercion from above
Yes, the letters of the Law

Thus one honors the sacred rule
No man escapes this label
That you say goodbye at 65
The letter of the law demands it

Many laws are unwritten
Think of the clothes that are being watched
He prefers to go through life in black
A statement against the fashion law?

What does Jan Willem live for then?
What interests him about the role of heretic?
Not the letter of the Law

But the Laws
Of the Letter

  1. Boerma, Aafke. Letterprofs Voor Jan Willem Stas. [s.n.], 2009.
  2. Chabot, Jeroen, et al. Jan Willem Stas. Hogeschool Rotterdam, Willem de Kooning Academie, 2014.